نابودی باغ گیاهشناسی نوشهر مساوی با نابودی منابع طبیعی کشور...

در آبان سال ۱۳۸۹ بعد از هجوم و تعرض گارد سازمان بنادر و کشتیرانی به باغ گیاهشناسی نوشهر با عنوان "توسعه بندرنوشهر" و تخریب ۸ هکتار(بیش از ده هزار درخت) از ارزشمندترین گونه های منحصربه فرد گیاهی، ضرب و شتم مسئولان و اعضای هیئت علمی این باغ که اعتراضات و مخالفت های بسیاری از پژوهشگران و کارشناسان و دوستداران و فعالان محیط زیست را برانگیخت و با وجود حکم مراجع قضایی بر توقف عملیات تخریب، این روزها دوباره با خبر شدیم که سازمان بنادر، این بار با حکم شورای تامین استان مازندران قرار است بخشی از باغ را به بهانه ی دسترسی بندر نوشهر به کمربندی نوشهر مورد نقشه برداری و تخریب قراردهد.

در عین حال آقای رجایی، رئیس کمیسیون کشاورزی، آب ومنابع طبیعی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با همشهری( مقاله درج شده در همشهری 11 بهمن ماه) ضمن محکوم کردن عملیات تخریب باغ گیاهشناسی نوشهر اذعان داشت که:

همانطور که پیش از این هم اعلام شد از نظر کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی مصوبه مرتبط با طرح احداث جاده‌ای که منجر به تخریب باغ گیاه‌شناسی می‌شود قابلیت اجرایی ندارد و تمامی کسانی که در این رابطه اقدامی انجام بدهند مجرم محسوب می‌شوند و باید از طریق دادگاه صالحه به جرم آنها رسیدگی شود و از نظر قانونی نیز شورای تامین استان نمی بایستی در این مقوله وارد می شد.

در چنین وضعیتی که احتمال تخریب قریب الوقوع باغ گیاهشناسی نوشهر رو به افزایش است و مسئولان اجرایی استان، تمام هم و غم خود را برای تخریب باغ به کار گرفته اند تا به چنین طرحی جامه عمل بپوشانند، جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست استان گیلان به همراه جمعیت زنان و جوانان حافظ محیط زیست گیلان، انجمن شهر ایده ال من، روز یکشنبه ۱۵ آبان، درصدد بازدیدی یک روزه از باغ گیاهشناسی نوشهر بر آمدند. این بازدید در شرایطی صورت گرفت که تشکل های زیست محیطی همچون بنیاد توسعه پایدار کلاردشت، جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست تنکابن، و جمعی از دوستداران و فعالین محیط زیست ما را در این بازدید همراهی کردند.

با رسیدن به این باغ در ابتدا نشستی با مسئولان و اعضای هیئت علمی باغ گیاهشناسی نوشهر داشتیم. در این نشست ضمن بیان تاریخچه ی باغ گیاهشناسی از تصمیم مسئولان استانداری نوشهر برای نقشه برداری های مجدد سخن به میان آمد و همچنین افراد حاضر در آن جمع از تخریب مجدد این ذخیرگاه ژنتیکی کشور ابراز نگرانی کردند. در این هنگام با ورود خانم دیو سالار عضو محترم شورای اسلامی شهر نوشهر، بار دیگر افراد حاضر نگرانی خویش را نسبت به تخریب این باغ و ضرورت حفاظت از آن به عنوان یک اثر ملی اعلام کردند.ایشان ضمن اعلام همبستگی با نگرانی های جمع، از همت کارشناسان و تلاش ایشان در حفظ و نگهداری این باغ و پروژه های علمی که در این مرکز زیر نظر این عزیزان اجرا شده و یا در دست اجرا است صحبت نمود. خانم دیو سالار هم چنین یادآور شدند که بسیاری از کارشناسان فارغ التحصیل رشته های کشاورزی در این باغ آموزش دیده و دانش ها فرا گرفته اند. این باغ نه تنها یک محیط آموزشی پیشرفته در خدمت کشاورزی، جنگل کاری و تحقیقات این رشته است، بلکه تنها زیستگاهی است که به عنوان یک پهنه جنگلی جلگه ای در شمال کشور پذیرای بسیاری از گونه های گیاهی، پرندگان و حیوانات در حال انقراض این کشور است. با استفاده از پایه های مادری بسیاری از درختان این باغ جنکل کاری هایی در شمال و جنوب کشور زیبای مان ایران شده است.

به هنگام سخنان خانم دیو سالار شاهد گریه و ناراحتی برخی از کارشناسان محترم و دل سوخته ی این مرکز بودیم. کارشناسانی که سالهاست درختان و گیاهان این باغ را همچون فرزندان و عزیزان خویش میدانند و نگرانی از تخریب این باغ غمخوارشان نموده است. کاش می بودید و شاهد بودید که اینان چگونه درباره ی گونه های مختلف گیاهی، شرایط رشد، گلدهی، بارآوری وزادآوری این درختان و گیاهان صحبت می کردند. کاش می بودید و می دیدید که در این سرزمین کارشناسانی هستند که به کار خود چه سان عشق می ورزند و آرزومند دیدن ثمره ی زحمات خویش نه تنها در شهر و دیار خود بلکه در جای جای این سرزمین می باشند.

در ادامه این بازدید، مسئولان حاضر،افراد را برای نشان دادن باغ همراهی کردند در ضمن این برنامه توضیحاتی پیرامون باغ داده شد. تاسیس باغ گیاهشناسی نوشهر که به سال ۱۳۱۰ بر میگردد در سال ۱۳۳۴ چندین هکتار از زمین های کشاورزی جهت کاشت گونه های درختی و درختچه ای در نظر گرفته شد. این باغ که از نظر وسعت و قدمت یکی از دیرینه ترین باغ های جهان محسوب می گردد و به عنوان ذخیرگاه ژنتیکی ایران و خاورمیانه از آن یاد می شود و با وجود اینکه در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده اما چه در سال ۸۹ که مورد تخریب واقع شد و چه اکنون که هر لحظه به نگرانی ها از تخریب باغ افزوده می شود اما متاسفانه تاکنون حمایتی از طرف سازمان میراث فرهنگی در جهت حفظ این باغ لحاظ نشده است . در این باغ گونه های منحصر بفردی از جمله پایه ی درختی همچون بلوط چوب پنبه ای دیده میشد که در ایران،یک پایه اش آنهم تنها در باغ اکولوژیکی نوشهر یافت می شود همچنین سالهاست که از نهال های برآمده از این باغ در جنگل کاری، پارک ها و فضای سبز کشور استفاده می شود .

مشاهده ی رشد بسیار زیادی از گونه های گیاهی مهاجم در نقاطی که دو سال پیش مورد حمله و تخریب واقع شدند تامل برانگیز بود، از جمله افزایش گونه ی گیاهی مهاجمی به نام Ailanthus altissima با نام فارسی گیاه عرعر،که شرایط را برای رویش گیاهان دیگر غیرممکن ساخته و نقصی را در سیستم اکولوژیکی باغ ایجاد کرده است. ذکر این نکته حائز اهمیت است که با توجه به دلایل اثبات شده ی علمی، دخالت انسان در بخشی از یک اکوسیتم موجب برهم زدن تعادل نه تنها دربخش مذکور بلکه دیگر بخش ها نیز می شود که در دراز مدت بخش های دیگر را نیز با تهدید جدی روبرو می کند از جمله این تهدیدات می توان به رشد گیاهان مهاجم به جای گونه های گیاهی منطقه، از بین رفتن حاصلخیزی ، فرسایش و فرونشست خاک در اثر عملیات راهسازی و تاسیس جاده و مسدود شدن آبراه های ورودی به باغ اشاره کرد که در نتیجه تمامی این عوامل کل بخش های باغ را مورد تهدید و نابودی قرار میدهند.

بعد از گفت و شنود ها پیرامون نگرانی ها بوجود آمده از وضعیت این باغ بی نظیر و مشاهده کردن آن، ما و همراهان حاضر ، برای دیدار با امام جمعه نوشهر راهی حوزه ی علمیه ی شهر نوشهر، جهت گفتگو دراین باره و ابراز نگرانی ها و بیان مشکلات آتی به جهت تخریب باغ گیاهشناسی شدیم. امام جمعه نوشهر،جناب حجت الاسلام محمود مشایخ با قبول و بیان اهمیت این باغ و با توجه به رهنمودهای متعالی قرآن درباره ی حفظ و ارزش طبیعت برای مخلوقات خداوند،. تخریب بخش های مختلف باغ گیاهشناسی را غیرممکن دانست اما در کنار آن موضوع اشتغال جوانان و بهبود وضع ترافیک را یکی از ضروریات شهر عنوان کرد. اعضای حاضر ضمن پذیرش موضوع اشتغال، یادآور شدند که با وجود پتانسیل بالای این باغ و با حمایت مسئولان ذیربط می توان این باغ را به یکی از قطب های گردشگری،توریستی و هم چنین منبعی برای اشتغال زایی منطقه مبدل کرد .

این باغ می تواند علاوه براجرای پروژه های علمی- تحقیقاتی؛ منبعی برای تهیه انواع و اقسام گیاهان و درختچه های زینتی برای عرضه به مردم؛ مکانی برای اجرای پروژه های گردشگری زیستی، مکانی برای آموزش های زیست محیطی به کودکان و نوجوانان و یک پارک طبیعی برای مردم این شهر می باشد. توجه کنیم که هنوز هم با وجود تمام ساخت و سازهایی که در این استان انجام شده و تمام جاده هایی که ساخته شده است هنوز مردم برای یک روز تعطیل به کنار درخت و گیاهان پناه می برند چرا مردم در کنار یک جاده اسفالته و یا روی یک پل و زمین سیمانی برای گردش و تفریح سفره ی خود را پهن نمی کنند؟

موضوع تامل برانگیز این است که شاید مسئولان سازمان بنادر و کشتیرانی درصد هستند که بدون صرف هزینه و یا با کمترین هزینه راهسازی کنند در صورتیکه با در نظر گرفتن طرح های دیگر( راه آهن، ایجاد جاده شزق به غرب و گزینه های دیگر پیشهادی) می توان امیدوار بود که باغ گیاهشناسی نوشهر یک چنین هزینه ی غیرقابل جبرانی را در سطح ملی و منطقه ای متقبل نشود و فراموش نکنیم که پایدار ماندن این نعمات خداوندی برای انسان در گرو حفظ و استفاده پایدار از آن است.

در انتهای این بازدید،تشکل های زیست محیطی تصمیم به نوشتن هرچه سریعتر دادنامه هایی جهت جلوگیری از تخریب قریب الوقوع باغ گیاهشناسی نوشهر گرفتند .